Tổng quan
Đau bụng là nguyên nhân thường gặp nhất mà cha mẹ mang trẻ tới khám. Nguyên nhân gây đau bụng ở trẻ có thể từ không quan trọng đến đe dọa tính mạng. Trẻ có thể có những than phiền khác nhau. Tuy nhiên đau bụng ở trẻ thường cải thiện nhanh. Cha mẹ thường gặp khó khăn trong việc quyết định có nên đưa trẻ đi cấp cứu hay không.

Nguyên nhân
    1. Nhiễm trùng: Nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi trùng hay virus. Nhiễm virus có khuynh hướng khỏi bịnh nhanh, do vi trùng cần sử dụng kháng sinh.
    2. Do thức ăn: Ngộ độc thức ăn, dị ứng thức ăn, ăn quá nhiều hoặc thức ăn gây sình hơi nhiều
    3. Ngộ độc: Có thể đơn giản chỉ là nuốt xà phòng cho đến những trường hợp nguy hiểm hơn như nuốt cục bi sắt hay uống thuốc quá liều (như thuốc hạ sốt  paracetamol)
    4. Những vấn đề ngoại khoa: Viêm ruột thừa, tắc ruột, lồng ruột…
    5. Nguyên nhân nội khoa: Nguyên nhân từ đường tiêu hóa hoặc ngoài đường tiêu hóa ( trào ngược dạ dày thực quản, nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm màng não,…)

Triệu chứng
Cha mẹ có thể chú ý tình trạng đau bụng ở trẻ: Trẻ nhũ nhi hay trẻ đang tập đi có thể khóc, nhăn mặt, gập người. Trẻ lớn hơn thường than đau . Trẻ tuổi teen có thể không muốn mô tả triệu chứng đau nhưng cha mẹ nên cố gắng hỏi xem trẻ cảm thấy như thế nào.

Cha mẹ cần để ý
    1. Thời gian đau: Điều quan trọng nên nhớ là những trường hợp đau bụng đơn giản thì không kéo dài ( hầu hết trong chúng ta ai cũng một lần đau bụng nhưng không kéo dài quá 24 giờ). Nếu đau bụng kéo dài trên 24 giờ cần đưa trẻ đi khám.
    2. Vị trí đau: Hầu hết các trường hợp đau không nguy hiểm vị trí đau ở giữa bụng (quanh rốn). Nếu đau ở các vùng khác thì cần phải quan tâm hơn đặc biệt là đau ở vùng thấp hơn bên phải có thể là viêm ruột thừa.
    3. Biểu hiện của trẻ: Trông trẻ có vẻ mệt nên đưa trẻ đi khám ngay. Thường thì cha mẹ có thể thấy rõ điều này: Trẻ tái xanh, đổ mồ hôi, lừ đừ hay bơ phờ. Cần để ý đến trẻ khi trẻ không chơi, không ăn uống trong vài giờ.
    4. Nôn ói: Trẻ có thể nôn tất cả mọi thứ cùng với đau bụng. Tuy nhiên, nôn không phải là dấu hiệu chỉ điểm cho nguyên nhân nguy hiểm. Cũng như đau bụng, nôn chỉ xảy ra trong thời gian ngắn. Nếu trẻ nôn ói kéo dài hơn 24 giờ cần phải cho trẻ đi khám
    5. Tính chất của dịch ói: Dịch ói có màu xanh, vàng hay có chứa máu dù lứa tuổi nào cũng phải cho trẻ đi khám ngay
    6. Tiêu chảy: Rất thường đi kèm với đau bụng. Thông thường là do virus và kéo dài không quá 72 giờ. Nếu phân có lẫn máu, cần đưa trẻ đi khám ngay
    7. Sốt: Sốt không phải là dấu hiệu chỉ điểm cho tình trạng nguy hiểm. Ngược lại, có những trường hợp đau bụng không kèm sốt lại có nguyên nhân cần cấp cứu 
    8. Đau vùng bẹn: Trẻ trai có thể mô tả tình trạng đau ở vùng này. Nguyên nhân có thể do xoắn tinh hoàn làm máu nuôi không thể tới được. Nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, xoắn tinh hoàn có thể được giải quyết nhanh chóng. Xoắn tinh hoàn là một tình trạng cấp cứu ngoại khoa, cần đưa trẻ đi khám ngay. Tuy nhiên trẻ có thể cảm thấy xấu hổ khi đau ở vùng này, cha mẹ cũng cần lưu ý để hỏi tình trạng đau ở trẻ.
    9. Vấn đề tiểu tiện: Có thể trẻ sẽ thấy đau hay thường xuyên đi tiểu, gợi ý tình trạng nhiễm trùng đường tiểu
    10. Phát ban: Nếu đau bụng có kèm phát ban, cha mẹ nên đưa trẻ đi kkám vì có thể là nguyên nhân nguy hiểm
    
                                                          

Xét nghiệm
Đau bụng ở trẻ do nhiều nguyên nhân, ảnh hưởng bởi nhiều cơ quan khác nhau. Mỗi nguyên nhân cần các xét nghiệm chẩn đoán khác nhau. Các bác sĩ chỉ định xét nghiệm dựa trên bịnh sử, thăm khám đánh giá trẻ, có thể thăm khám trực tràng để phát hiện có máu hay không. Các xét nghiệm có thể bao gồm:
    1. Xét nghiệm máu: 
        - Công thức máu, 
        - Cấy máu ( khi nghi ngờ có nhiễm trùng nặng )
        - Chức năng gan
        - Amylase / lipase máu
        - Nồng độ chì ( khi nghi ngộ độc chì )
    2. Nước tiểu: Tổng phân tích nước tiểu, cấy nước tiểu ( khi cần )
    3. Phân: Tìm máu trong phân, vi trùng , ký sinh trùng
    4. X-quang bụng
    5. Siêu âm bụng ( chỉ định đầu tiên )
    6. CT Scan bụng ( trường hợp đặc biệt )

Chăm sóc trẻ tại nhà bao gồm
    1. Nghỉ ngơi: Tư thế nằm sấp có thể giảm đau nếu do chướng hơi 
    2. Chế độ ăn: Trẻ có thể khó ăn các thức ăn đặc nhưng phải duy trì dịch cho trẻ
    3. Dịch: Tránh sử dụng sữa, nước ép trái cây, cà phê, nước ngọt vì khó tiêu hóa. Nên cho trẻ uống các loại dịch theo chỉ định của bác sĩ như Oresol, nước gừng, nước soup
    4. Thức ăn đặc: Khi trẻ ổn định có thể cho trẻ trở lại các thức ăn hàng ngày môt cách từ từ
    5. Thuốc: Paracetamol để hạ sốt cho trẻ, tránh sử dụng aspirin, không sử dụng kháng sinh nếu chưa có sự đồng ý của bác sĩ

Điều trị
Trẻ có thể được điều trị nội hoặc phẫu thuật tùy nguyên nhân gây đau bụng.

Kết luận
Tiến triển của đau bụng ở trẻ tùy thuộc rất khác nhau vào nguyên nhân. Nói chung, nếu được chẩn đoán và điều trị sớm tiên lượng sẽ tốt. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, có thể sẽ nguy hiểm đến tính mạng nên cần đi khám bác sĩ nếu đau bụng > 1 giờ hoặc kèm theo sốt và nôn ói nhiều.
Bs Trương Hiếu Nghĩa