Bạn sẽ ngạc nhiên khi nghe nói rằng: Cơ thể phụ nữ cũng sản sinh ra testosterone. Đây là một hormone giới tính nam gọi với tên chung là androgen, tuy nhiên, cơ thể phụ nữ cũng có loại hormone này. Buồng trứng sản xuất hormone: estrogen và testosterone 
Estrogen cũng không chỉ được sản xuất ở buồng trứng mà còn từ các mô mỡ trên cơ thể. Những hormone giới tính này giúp duy trì, phát triển và sửa chữa các mô có chức năng sinh sản. Ngoài ra, chúng còn tác động đến tỷ trọng xương và một số mô khác.

Hormon là gì?

Hormon là những chất hóa học được sản xuất ở một mô nào đó và được dịch  cơ thể vận chuyển và tác động các mô khác trong cơ thể. Nói cách khác, hormone là những chất truyền tin hóa học. Nhiều loại hormone, đặc biệt là 2 loại hormon kể trên ảnh hưởng đến quá trình phát triển và hành vi ứng xử nên rất quan trọng đối với cả nam giới và nữ giới.
Số lượng và nồng độ hormone thay đổi hàng ngày. Những loại hormon giới tính như estrogen và testosterone được sản sinh ồ ạt trong một thời gian rất ngắn – thay đổi từng giờ, thậm chí từng phút và thời gian giải phóng hai loại hormon này cũng khác nhau giữa ngày và đêm, giữa các giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt.
Ở phụ nữ thường nhìn thấy những ảnh hưởng của 2 hormon này rõ rệt nhất. Chính vì thế mà người ta thường đề cập đến những cụm từ như “ bão hormon” hay “ thủy triều hormon”





Estrogen là gì?
Estrogen là một nhóm hormon bao gồm : estriol, estradiol và estrone.
Estriol được sản sinh ở nhau thai, xuất hiện trong quá trình người phụ nữ mang thai.
Estradiol là một hormon giới tính chính ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, được sản xuất từ nang buồng trứng. Estradiol giúp hình thành những đặc điểm nữ tính và chức năng sinh sản. Ngoài ra, estradiol còn đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển xương ở phụ nữ và liên quan đến một số vấn đề về phụ khoa như u xơ, viêm màng trong dạ con, thậm chí ung thư ở nữ giới.
Estrone có ở khắp nơi trong cơ thể và là estrogen duy nhất xuất hiện với số lượng lớn ở phụ nữ sau mãn kinh.







Tại sao nồng độ estrogen giảm ?

Có rất nhiều lý do dẫn tới suy giảm nồng độ estrogen:

  • Suy giảm chức năng tuyến sinh dục
  • Thiểu năng tuyến yên
  • Sảy thai
  • Tiền mãn kinh và mãn kinh
  • Đa  nang buồng trứng
  • Chán ăn do tâm lý
  • Tập luyện quá mức

Một số loại thuốc cũng có thể gây giảm nồng độ estrogen như clomiphen. Ngoài ra, hiện tượng này còn xảy ra ở phụ nữ sau khi sinh hoặc đang cho con bú.

Tại sao những vận động viên lại có nguy cơ giảm nồng độ estrogen?

Phụ nữ có cơ thể gầy gò, ít mỡ sẽ không thể thường xuyên sản sinh đủ lượng hormone giới tính. Vấn đề này thường gặp ở các đối tượng như: vận động viên, người mẫu, chuyên viên thể dục – thể thao hay những phụ nữ bị rối loạn trong việc ăn uống dẫn tới hiện tượng mất kinh. Ngoài ra, họ còn có thể bị loãng xương, mệt mỏi và một số triệu chứng khó chịu khác hay gặp phải ở độ tuổi mãn kinh. 

Tại sao nồng độ estrogen giảm sút khi phụ nữ bước vào giai đoạn mãn kinh?

Đây là sự thay đổi rất tự nhiên ở tất cả phụ nữ khi bước vào độ tuổi từ 40 đến 55. Suy giảm estrogen có thể xảy ran ngay khi còn trẻ ở những phụ nữ bị cắt bỏ buồng trứng.

Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển giao xảy ra trước thời kỳ mãn kinh. Sự suy giảm nồng độ estrogen một cách tự nhiên khởi phát từ giai đoạn này và theo đó, những thay đổi sinh lý cũng bắt đầu. Khi trải qua giai đoạn tiền mãn kinh, phụ nữ sẽ tăng cân và kèm theo những triệu chứng mãn kinh khác. Ví dụ như, kinh nguyệt không theo chu kỳ, những cơn bốc hỏa và khô rát âm đạo bắt đầu xuất hiện.

Độ tuổi mãn kinh trung bình ở phụ nữ là 51 tuổi. Khi đó cơ thể sẽ sản xuất ít estrogen và progesterone đi và gây ra những triệu chứng khó chịu như:

  • Bốc hỏa
  • Ra mồ hôi trộm
  • Khô, rát âm đạo
  • Giảm ham muốn tình dục

Sự suy giảm nồng độ estrogen còn làm tăng nguy cơ bị mắc các bệnh về tim mạch, những cơn đột quỵ và hiện tượng loãng xương, trầm cảm ở phụ nữ.

Tại sao nồng độ estrogen tăng?

Nhìn chung khi bước vào giai đoạn dậy thì, nồng độ estrogen tăng và dẫn đến những thay đổi ở cơ thể nữ giới. Thay đổi này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tuyến vú, hình thành đường cong, hông nở và bắt đầu xuất hiện lông nách, lông mu.

Ngoài ra, hiện tượng tăng estrogen còn gặp ở phụ nữ thừa cân, bị huyết áp cao, tiểu đường, phụ nữ mang thai hoặc bị ung thư buồng trứng, tinh hoàn, tuyến thượng thận.

Một số thuốc như ampicillin, thuốc tuyến giáp, phenothiazine, tetracycline, thuốc chứa estrogen có thể làm tăng nồng độ estrogen trong cơ thể.

Điều gì xảy ra khi nồng độ testosterone tăng hoặc giảm?

Nếu cơ thể sản sinh quá nhiều testosterone, chu kỳ kinh nguyệt sẽ có hiện tượng bất thường hoặc mất hẳn, lông trên cơ thể cũng mọc nhiều hơn bình thường. Ở nhiều phụ nữ, nồng độ testosterone cao còn có thể gây ra hiện tượng hói ở trên trán. Ngoài ra, testosterone cao còn gây ra các vấn đề như mụn, tăng kích thước âm vật, tăng tỷ trọng cơ và giọng nói trầm hơn.

Nồng độ testosterone cao còn dẫn tới hiện tượng khô khan, hội chứng u nang buồng trứng ( PCOS) – vấn đề nội tiết đôi khi gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ - thường  khó khăn trong việc mang thai. Phụ nữ bị PCOS có những triệu chứng tương tự như hiện tượng tăng quá mức nồng độ testosteron:

  • Béo phì
  • Cơ thể hình quả táo
  • Lông rậm hoặc quá mỏng
  • Mụn
  • Kinh nguyệt bất thường

PCOS kết hợp với:

  • Tăng nồng độ hormon nam
  • Kháng insulin
  • Không dung nạp carbohydrate
  • Nồng độ HDL thấp
  • Nồng độ LDL cao
  • Tăng Triglycerid
  • Béo phì
  • Huyết áp cao

Phụ nữ bị PCOS trở nên già hơn, tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

Khi bước vào giai đoạn mãn kinh, nồng độ testosterone ở phụ nữ bị suy giảm và dẫn tới giảm ham muốn tình dục. Có một vài bằng chứng chỉ ra rằng liệu pháp thay thế testosterone có thể cải thiện được chức năng tình dục ở một số phụ nữ mãn kinh. Tuy nhiên, liệu pháp này không nên áp dụng với những đối tượng bị ung thư vú, tử cung. Nó có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, gan và vì vậy, bác sĩ thường thận trọng khi đưa ra chỉ định.

Khi nồng độ hormone quá cao hoặc quá thấp, chúng ta nên làm gì?

Hãy đến gặp bác sĩ và họ sẽ quyết định những loại xét nghiệm nào nên được tiến hành để xác định nồng độ hormone trong cơ thể bạn. Từ đó, bác sĩ sẽ có kết luận về tình trạng sức khỏe của bạn và đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

Bs Trương Hiếu Nghĩa